Татарстан беренче тапкыр Рәисен сайлый: бу тарихи этап нәрсә аңлата?

Ни өчен Рәис?

«Рәис» сүзе гасырлар дәвамында төрки һәм мөселман дөньясында үз халкы турында кайгыртучы хөрмәтле лидерны, зирәк хакимне билгеләү өчен кулланылган. «Рәис» төшенчәсе Татарстанның һәм татар халкының тарихи-мәдәни мирасының бер өлеше, татар һәм гарәп мәдәниятенең күп гасырлык үзара бәйләнеше нәтиҗәсе булып тора.

Бу термин татар зыялылары арасында XIX йөзнең икенче яртысында актив кулланылган. Күренекле тарихчы, дин белгече һәм фикер иясе Шиһабетдин Мәрҗани «Рәис» төшенчәсен татар җәмгыяте җитәкчесенә карата кулланган. Язучы һәм җәмәгать эшлеклесе Фатих Әмирхан үзенең мәкаләләрендә татар республикасының киләчәге турында хыялланып, аның җитәкчесен «Рәис» дип атаган.

Ул гына да түгел, Совет Республикасын оештыручыларның берсе, Совнаркомның беренче рәисе Сәхибгәрәй Сәетгалиев Татарстан Республикасы Рәисе дип аталган. Сәетгалиевнең ТАССР Халык комиссариаты рәисе вазифасындагы варисы Кәшшаф Мохтаров та рәсми рәвештә Рәис дип йөртелгән. Шулай булгач, Татарстан өчен республиканың югары вазифаи затының мондый атамасы тирән тарихи тамырларга ия.

Үткәнгә кайту очраклы түгел. Хәзерге чынбарлыкта «Рәис» төшенчәсен Татарстан Республикасының ил масштабында да, бөтен дөнья масштабында да дөрес урнаштыру коралы буларак карарга мөмкин.

Россия төбәкләре арасында югары вазифаи затның мондый уникаль билгеләмәсе Татарстанда гына бар. Шул рәвешле без үз төбәгебезнең уникальлеген, аның бай мәдәниятен һәм традицияләрен ассызыклыйбыз. Россия Федерациясендә Татарстанның бу үзенчәлеген аңлыйлар һәм хөрмәт итәләр.

Рәис – дипломатия ысулы

Татарстан соңгы елларда Россиянең башка төбәкләре фонында моңарчы күрелмәгән халыкара активлыгы белән аерылып тора. Мондый активлык үз җимешләрен бирә – Татарстанда иң югары дәрәҗәдәге халыкара чаралар уздырыла, чит ил инвестицияләре күләме һәм республиканың халыкара мәдәни хезмәттәшлеге тыгызлыгы арта.

Мондый шартларда «Рәис» төшенчәсен дипломатик практикада куллану Татарстанны халыкара мәйданда танылуга гына түгел, ә бәлки 2 млрд кешедән артык халкы булган ислам дөньясында, ягъни Җир шарындагы барлык халыкның 25 процентында аңлауга да ярдәм итә.

Мәсәлән, Палестина президенты гарәпчә «Филистин Рәис дәүләт», Ливан Республикасы Президенты – «Рәис Әл-Джумхуриат Әл-Любнания», Мисыр президенты – «Рәис Миср» кебек яңгырый. Бүген Татарстан мәдәни һәм икътисади яктан бөтен илебез мәнфәгатьләрендә Ислам дөньясы белән мөнәсәбәтләрне җайга сала, шуңа күрә «Рәис» термины республикабызны Көнчыгыш илләрендә дә, Глобаль Көньяк илләрендә дә бик лаеклы тәкъдим итәчәк.

Ни өчен Рәис өчен тавыш бирергә кирәк?

Татарстан юкка гына республика түгел – монда тирән мәгънә бар. Нәкъ менә Республика формасы Татарстанның федерация субъекты буларак билгеләнгән вәкаләтләре чикләрендә хокукый статусын ныгыта һәм дәүләт хакимияте органнарының тиешле системасын формалаштыра.

Моннан тыш, «res publica» латинча «гомуми эш» дигәнне аңлата. Шулай булгач, Татарстан Республикасы – ул безнең иҗтимагый килешү, безнең сайлау, безнең уртак эшебез, барлык татарстанлыларны берләштерүче уртак ягыбыз. Ә уртак эш татарстанлыларның һәрберсенең турыдан-туры катнашуын таләп итә, бигрәк тә республиканың киләчәген сайлау мизгелләрендә.

Сайлауларда катнашып, гражданлык бурычын үтәп кенә калмыйбыз, ә үзебезнең киләчәгебезне сайлыйбыз, формалаштырабыз. Һәм мондый зур гомуми эштә сайлау пассив рәвештә өйдә утырмыйча, тавыш бирүчеләр тарафыннан эшләнәчәк дигәнне аңлатачак. Нәкъ менә актив сайлаучылар безнең һәм киләчәк буыннарыбыз яши торган киләчәкне формалаштырачак.

Без хәзерге Татарстан белән горурланабыз, әмма киләчәктә дә безнең республика белән горурлану булсын өчен сайлау процессында катнашу рәвешендәге уртак актив гамәлләребез кирәк.

Татарстан һәм аның һәр кешесе файдасына эшләячәк лаеклы лидерны уртак көч белән сайлау мөмкинлеген кулдан ычкындырып буламыни? Ул республикабызны теләсә нинди сынаулар аша алып чыгачак һәм аның алга таба чәчәк атуына җиткерәчәк.

Рәис вазифасына дүрт кандидат

Исегезгә төшерәбез, Бердәм тавыш бирү көнендә, 14 сентябрьдә, сайлаучыларга дүрт кандидат арасыннан берсен сайларга туры киләчәк. Постка гамәлдәге ТР Рәисе Рөстәм Миңнеханов («Бердәм Россия»), ТР Дәүләт Советы депутаты Руслан Йосыпов (ЛДПР), КПРФ җирле бүлегенең беренче секретаре Хафиз Миргалимов һәм «Пенсионерлар партиясе»нең төбәк бүлеге рәисе Виталий Смирнов дәгъва итә.

Сезнең сайлау участогыгызның кайда урнашканлыгын һичшиксез белегез. Ул 2025 елның 14 сентябрендә 7:00 сәгатьтә 20:00 сәгатькә кадәр эшләячәк. Әгәр бу көнне сез үзегезнең теркәлү урыныгызда була алмыйсыз икән, алдан ук «Мобиль сайлаучы» хезмәтеннән файдаланып булды.

Алда торган сайлаулар – безнең төбәк өчен яңа тарихи этап кына түгел, ә безнең уртак эшебез, республикабыз, Татарстаныбыз да.

«Татар-информ», Альберт Бикбов