Пермьнән Рената Ибәтуллина: Татар халкының мәдәни мирас объектлары реестрын булдыру мөһим
Пермь крае «Чәкчәк» татар яшьләре оешмасы җитәкчесе, һөнәре буенча архитектор Рената Ибәтуллина Бөтендөнья татар яшьләре форумы Советының киңәйтелгән утырышында туган төбәгендәге тарихи-мәдәни мирасны, онытылып бара торган иске татар зиратларын торгызу һәм өйрәнү буенча масштаблы эшчәнлек хакында сөйләде.
Яшьләр җитәкчесе бу башлангычның гади өмәләр белән генә чикләнмичә, тирән фәнни-тикшеренү эшенә һәм системалы хәрәкәткә әверелүе кирәклеген әйтте.
«Гаиләм мине милли мәдәниятебезгә мәхәббәт һәм хөрмәт рухында тәрбияләде. Бу кыйммәтләр миңа Татарстанда сеңдерелде. Оешма җитәкчесе буларак та, эшебезнең төп юнәлешләреннән берсе итеп тарихи мирасны саклауны сайладым, чөнки архитектор буларак, халкыбызның мәдәни мирасын саклау минем өчен аеруча мөһим.
Пермь шәһәрендәге Егошиха зиратында татар зираты кишәрлеге бар. Күптән түгел анда махсус мәгълүмат тактасы урнаштырылды. Безнең карамактагы бу кишәрлек берничә гектар мәйданны били һәм әлеге зират каралмаган, төзекләндерелмәгән урыннарының берсе булып тора.
Рената Ибәтуллина
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Зират белән якынча 10-12 ел дәвамында беркем дә шөгыльләнмәгән. Элек бу эштә, нигездә, яшьләр катнаша иде. Озак вакыттан соң беренче булып безнең оешма зиратны тәртипкә китерү һәм өйрәнү эшенә кереште. Оешма җитәкчесе буларак, минем өчен бу чараның гади өмә белән генә чикләнмәве, тулы бер эзлекле эшкә әверелүе мөһим иде.
Иң элек эш күләмен бәяләдек, аннары Пермь крае мөфтияте белән берлектә берничә өмә үткәрдек. Шулай ук яз көне Пермь ислам көллияте белән берлектә иске татар телен өйрәнү курслары оештырдык.
Хәзерге вакытта тарихчыбыз Роман Иманов Казан шәһәрендәге Яңа татар бистәсе зиратын өйрәнү барышында тупланган тәҗрибәне үзләштерү һәм аны Пермьдә куллану юнәлешендә эзләнү-тикшеренү эшләре алып бара. Пермьгә кайту белән беренче чиратта зиратка барып, андагы беренче кишәрлекне билгеләү һәм аны алга таба фәнни өйрәнү эшенә керешүне планлаштырабыз.
Зират – мәдәни мирасыбызның мөһим бер өлеше, чөнки ул биредә яшәгән кешеләрнең генә түгел, ә аларның тормыш юлын, тарихын, рухи дөньясын да саклый. Бу зиратта татар мәдәниятен, татар милли үзенчәлеген һәм ислам кыйммәтләрен саклауга зур өлеш керткән кешеләр җирләнгән. Нәкъ менә алар төбәгебездәге беренче мәчетне төзегән. Әлеге мәчет исә Татар бистәсенең рухи үзәге булган. Кызганыч, Пермьдәге Татар бистәсе 2010 еллардан соң үзенең элекке яшәешен югалтты.
Бу – минем өчен аерым бер йөрәк ярасы. Архитектура өлкәсендә, шул исәптән гражданлык архитектурасы юнәлешендә эшләүдән тыш, илебезнең берничә төбәгендә мәдәни мирас объектларын реставрацияләү белән дә шөгыльләндем. Пермьдә тарихыбыз турында сөйли алырлык архитектура һәйкәлләре бик аз калды. Шуңа күрә татар халкының мәдәни мирас объектлары реестрын булдыру һәм аны даими тулыландыру аеруча мөһим дип саныйм. Ел саен дистәләгән мәдәни мирас объекты юкка чыга.
Мәдәни мирас объектлары исемлегенә берничә бинаны берләштергән архитектура ансамбльләре дә, аерым һәйкәлләр, биналар һәм истәлекле урыннар да керә. Әйтик, Казан шәһәрендәге Иске Татар бистәсе дә истәлекле урын булып тора. Чөнки ул – кешеләрнең хезмәте, мәдәни эшчәнлеге һәм архитектурасы бербөтен булып үрелгән тарихи мохит.
Алга таба да бергәләп эшләрбез дип өметләнәм, чөнки бу эш безнең төбәк өчен генә түгел, татарлар яшәгән башка бик күп төбәкләр өчен дә әһәмиятле. Күп кенә шәһәрләрдә татар зиратлары бар. Зур шәһәрләрдә аларның кайберләре бүген үк мәдәни мирас объектлары буларак теркәлгән. Без яшьләр белән берлектә бу юнәлешне үстерергә тәкъдим итәбез», – диде ул.
