Безнең көч – бердәмлектә: Татарстанның Милли сәясәт концепциясе яңартылды

Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов Татарстан Республикасы Дәүләт милли сәясәте концепциясенең яңа редакциясен раслады. Стратегик документны ни өчен яңартырга карар кылулары һәм төп үзгәрешләрнең нәрсәдән гыйбарәт булуы турында – «Татар-информ» материалында.

Яңа проблемаларга нигезләнгән үзгәрешләр

Борынгы грек фәлсәфәчесе Гераклит: «Бөтен нәрсә ага, бөтен нәрсә үзгәрә», – дип санаган. Татарстан Республикасында Дәүләт милли сәясәтенең беренче концепциясе расланганнан бирле 18 ел узды. Бу милли сәясәт кебек өлкә өчен шактый озак вакыт, шуңа күрә анда фундаменталь үзгәрешләр кертергә карар кылды.

Бу Татарстан Республикасы һәм аның халыклары алдында торган яңа проблемаларга бәйле. 2008 елның июлендә кабул ителгән беренче концепция үз чорының чынбарлыгын чагылдыра иде. Ул бүгенге көндә актуальлеген югалтты.

Россия стратегиясе белән яраклашу

Татарстан концепциясенә үзгәрешләр кертүнең төп сәбәпләренең берсе – Россия Федерациясенең Дәүләт милли сәясәте стратегиясе яңартылу. Ул 2026 елның 1 гыйнварыннан үз көченә керде. Документ 2036 елга кадәр исәпләнгән.

Россия стратегиясендәге төп үзгәреш – игътибар милли иминлек мәсьәләләренә, тарихи дөреслекне яклауга һәм тышкы идеологик янауларга каршы торуга юнәлтелгән. Бу махсус хәрби операция башлану һәм Көнбатыш белән кискен каршылыкка бәйле. Яңа стратегия текстында, шул исәптән, Россия составына яңа төбәкләр керүе рәсми рәвештә теркәлгән.

Россиядә милли сәясәт хәзер рәсми рәвештә илнең милли иминлеген тәэмин итү системасының бер өлеше итеп карала. Гражданнарның социаль иминлеге һәм милләтара татулык турыдан-туры дәүләт суверенитетын яклау белән бәйле. Бурычлар исемлегенә беренче тапкыр русофобиягә, неонацизмга, расизмга һәм ксенофобиягә системалы рәвештә каршы тору турындагы пунктлар кертелгән.

Моннан тыш, яңа стратегиядә Россиянең традицион рухи-әхлакый кыйммәтләрен һәм милләтара аралашу культурасын саклауга игътибар көчәйтелгән.

Татарстанның яңартылган концепциясе дә бу үзгәрешләргә нигезләнгән. Шул рәвешле, ике документ үзара яраклаштырылган.

Концепция ни өчен кирәк?

Татарстан Республикасы Дәүләт милли сәясәте концепциясе республикада дәүләт милли сәясәтенең максатларын, принципларын һәм өстенлекле юнәлешләрен, шулай ук аны гамәлгә ашыру механизмнарын билгеләүче документ булып тора. Икенче төрле әйткәндә, бу – хакимият органнары, җирле үзидарә һәм гражданлык җәмгыяте институтлары өчен милли сәясәткә карата бердәм алымнарны формалаштыручы стратегик документ.

«Шул ук вакытта милләтара һәм динара мөнәсәбәтләр өлкәсендә русофобия, неонацизм, тарихны фальсификацияләү, Россия милләтенә ят булган идеалларны һәм кыйммәтләрне тагу, дус булмаган чит ил дәүләтләренең милләтара һәм динара мөнәсәбәтләрне тотрыксызландырырга тырышулары белән бәйле яңа проблемалар һәм куркынычлар бар», – диелә концепциянең 17нче пунктында.

Татарстан моделе турында

Яңа концепция нигезендә, Татарстандагы милли сәясәтнең төп максаты – республиканың күпмилләтле халкының бердәмлеген тәэмин итү һәм аның этномәдәни һәм тел күптөрлелеген саклау. Бу төбәкнең тотрыклы үсешен, шулай ук социаль һәм икътисади тотрыклылыкны тәэмин итәргә тиеш.

Татарстан территориясендә тарихи рәвештә уңай милләтара һәм динара мөнәсәбәтләр белән аерылып торучы җәмгыять формалашкан. Россиядә генә түгел, аннан читтә дә билгеле булган «Татарстан моделе» нәкъ менә шуннан гыйбарәт.

Яңа концепция элеккеге редакциядән төп максаты белән аерыла. Элек әлеге документ «Россиядәге милли татулыкны ныгыту»дан алып «чит ил гражданнарын уңышлы социаль һәм мәдәни адаптацияләү»гә кадәр күптөрле максатларны үз эченә ала иде.

Куркынычларны бәяләүдәге үзгәрешләр

Концепциянең элеккеге версияләрендә төп куркынычлар арасында «дини экстремизм, терроризм һәм традицион булмаган дини идеяләр тарату» күрсәтелә иде. Яңа редакциядә исә игътибар үзәгендә – русофобиягә, экстремизмга һәм агрессив милләтчелеккә каршы тору.

Тагын бер мөһим үзгәреш традицион кыйммәтләрне яклауга һәм яшьләр сәясәтен көчәйтүгә бәйле. Төп бурыч – яшь буында Россиянең күпмилләтле халкының бердәмлеге турында дөрес күзаллау формалаштыру һәм тарихи дөреслекне яклау.

Концепциянең өстенлекле бурычлары арасында беренче тапкыр «Россиянең традицион рухи-әхлакый һәм мәдәни-тарихи кыйммәтләренә нигезләнгән гражданлык җәмгыятен ныгыту» күрсәтелгән.

Зур татар дөньясы

Концепциядә өстенлекле игътибар бөтенроссия традицион кыйммәтләренә генә түгел, ә татар халкының этномәдәни хәзинәсен саклау, үстерү һәм арттыру мәсьәләләренә дә юнәлтелгән. Документта чиксез «Зур татар дөньясы» идеясе ачык күренә.

Бүгенге көндә Татарстан территориясендә дөньядагы барлык татарларның өчтән бер өлешеннән азрак өлеше яши. Бу республикадан читтә яшәүче татарларның мәнфәгатьләрен исәпкә алуны таләп итә. Шул ук вакытта Татарстан үзе концепциядә татар халкының рухи һәм этномәдәни үзәге буларак билгеләнгән.

Документта Татарстанның 175тән артык милләт вәкиле яшәүче күпмилләтле республика булуы ассызыкланган. Биредә яшәүче иң зур халыклар – татарлар һәм руслар. Шул ук вакытта концепциядә республиканың барлык халыкларының телләрен, мәдәниятләрен һәм традицияләрен саклау турында аерым искәртелгән.

«Татарстан Республикасында яшәүче барлык халыклар вәкилләренең телен, мәдәниятен һәм традицияләрен, этномәдәни һәм тел күптөрлелеген саклау һәм яклау, анда яшәүче халыкларның рухи бердәмлеген ныгыту», – дип формалаштырылган яңа концепциянең өстенлекле юнәлешләренең берсе.

Яңа концепция нәрсә бирәчәк?

Документта билгеләп үтелгәнчә, 2025 елда үткәрелгән социологик сораштырулар нәтиҗәләре нигезендә, Татарстанда милләтара мөнәсәбәтләрне республика халкының 86,5 проценты, динара мөнәсәбәтләрне сораштыруда катнашучыларның 84,2 проценты уңай бәяләгән, ә халыкның якынча 90 проценты милләт, тел яки дин буенча дискриминациягә дучар булмавы турында әйткән.

Бу югары күрсәткечләрне саклап калу мөһим. Яңа концепция нәкъ менә әлеге милләтара һәм конфессияара татулык дәрәҗәсен – республиканың визит карточкасына әверелгән «Татарстан моделен» саклап калуга һәм ныгытуга юнәлтелгән. Татарстанның көче һәм иң зур байлыгы – бердәмлектә. Яңа концепция республика халыкларының бердәмлеген һәм татулыгын яклаучы төп документ булачак.

Альберт Бикбов, «Татар-информ»